دانی که چنگ و عود چه تقریر می کنند                                         پنهان خورید باده که تعزیر می کنند

          ناموس عشق و رونق عشاق می برند                                          عیب جوان و سرزنش پیر می کنند

          جز قلب تیره هیچ نشد حاصل و هنوز                                         باطل در این خیال که اکسیر می کنند

          گویند رمز عشق مگویید و مشنوید                                           مشکل حکایتیست که تقریر می کنند

          ما از برون در شده مغرور صد فریب                                               تا خود درون پرده چه تدبیر می کنند

           تشویش وقت پیر مغان می دهند باز                                         این سالکان نگر که چه با پیر می کنند

          صد ملک دل به نیم نظر می توان خرید                                        خوبان در این معامله تقصیر می کنند

          قومی به جد و جهد نهادند وصل دوست                                         قومی دگر حواله به تقدیر می کنند

          فی الجمله اعتماد مکن بر ثبات دهر                                          کاین کارخانه ایست که تفییر می کنند

          می خور که شیخ و حافظ و مفتی و محتسب                              چون نیک بنگری همه تزویر می کنند

          "حافظ"

یکی از این نمونه ها نخستین سندی است که بشر از موسیقی به شکل هنر سازمان یافته دارد، این تصویر یک گروه نوازنده را نشان میدهد که در واقع پیش رو ارکسترهای امروزی را مجسم میکنند.

بر روی این تصویر چنگ بزرگی دیده میشود که پشت سر آن نیمرخ نوازندهای زانو زده است. افزون بر چنگ نواز، نفر دومی دیده میشود که با دستهای باز جلوی چیزی نیم دایره نشسته و طبل مینوازد.
نوازندهء سوم دو چیز شاخ مانند به دست گرفته است. ما در آغاز می پنداشتیم قاشقک باشد. ولی روی تکهء دیگر به وضوح دیدیم که انتهای یکی از این شاخها به دهان نوازنده میرسد. بیگمان نوازنده، یک آلت موسیقی بادی، که شاید بوق بوده، مینوازد. یکی دیگر هم به دست دارد. نفر چهارمی که دستش را به گونه ها برده، درست همان حالت آوازخوان را دارد که بعدها در هنر مصری یافته شد و هنوز هم در خاورمیانه این حالت را میتوان دید.
بنابراین در این تصویر با "ارکستری" روبرو هستیم که دارای سازهای زهی و ضربی و بادی است و خواننده ای با آواز آنان را همراهی میکند. تازه ارکستر گوشه ای از صحنه است. نوازندگان جز طبل زن، به سمت راست برگشته اند. برابر آنها مردی روی بالشی نشسته و میزی در جلوی خود دارد که روی آن خوراکیها و افشره هایی چیده اند و خدمتکاری مشغول پذیرایی است.
صحنه نمایشگر ضیافتی است همراه با موسیقی و احتمالا این ضیافت به آیینهای دینی نیز بستگی داشته است.^*۱

باید چند نکته را نیز به این نوشتار افزود :
نخست اینکه، در سمت چپ لوحه نشانی از بریدگی میبینیم، پس احتمالا سازهایی در طرفی که شکسته و اکنون وجود ندارد نیز وجود داشته است.
دو دیگر اینکه، این مراسم دینی نیست و بزرگی یا امیری را نشان میدهد که در حال رامش است.
سه دیگر آنکه، آنچه روبروی این مرد است"خوان"^*۲ است که ایرانیان روی آن غذا و شراب میخورده اند و نوشیدن نیز پس از صرف غذا بوده :

چونان خورده شد، خوان بیاراستند      می رود و رامشگران خواستند
فردوسی

و این بیتی است که بارها در شاهنامه آمده است و اینک تصویر آن از پشت پرده های پنج هزار سالهء روزگار بیرون می آید !
این تصویر یک راز بزرگ دیگر را نیز روشن می سازد و آن اینست که "چنگ"، سازی ایرانی است و چون در آن هنگام چنگ هفت وتری در ایران بوده پس نتهای موسیقی به ترتیبی که امروزه در جهان شناخته شده است در ایران حداقل پنج هزار سال مرتب شده بوده است !

در جریان یک مهاجرت ٫ مهاجران علاوه بر دارایی و ثروت خویش٫زبان علم و فرهنگ خاص کشور خود  که در وجود آنان حک شده و دارای لایه های عمیقی نیز می باشد را با خود به کشور میزبان میبرند. اروپاییان مهاجر به امریکا همراه خویش موسیقی فلکلور اروپا که دارای تنوع و رنگارنگی وسیعی بود را به کشوری بردند که دیگر خانهء همهء آنان محسوب می شد.موسیقی کانتری از دل این موسیقی که دیگر موسیقی فلکلور جنوب غربی و شرقی کشور امریکا شناخته میشد برآمد و جوابی بود به احساس موسیقیایی سپید پوستان روستایی نشین مهاجر٬جوابی که با ریشه دواندن در موسیقی  رنگارنگ اروپا به یک موسیقی یک رنگ٬ با شکل و شمایلی ساده ٬تمهایی مشابه و در عین حال متنوع با واریاسیون هایی متعدد تبدیل شده بود.

در محتوای سازبندی موسیقی کانتری به گیتار ٬بانجو٬ ماندولین٬ ویولن٬ کنتراباس و سازدهنی بر می خوریم٬هرچند که موسیقی دانهای معاصر کانتری از سازهای الکترونیک و ضربی نیز غافل نمانده اند و از آنها نیز در موسیقی شان بهره کافی می برند. 

موسیقی کانتری را به طور کلی به دو دستهء اصلی می توان تقسیم نمود:

کانتری سنتی( Traditional country)و کانتری مردمی(Pop country)

ناگفته نماند شیوه و سبک مردمی آن طرفداران بیشتری را جذب خویش کرده.کانتری مردمی در واقع شاخه هایی از سبک راک (Rock) محسوب میشود که پخش آن برای اولین بار از یکی از رادیو های آمریکا بنام رادیو (Nashville)آنرا تبدیل به صنعتی سود آور کرد و از آن پس این موسیقی جای خود را در بین سبکهای سنتی آمریکا حفظ و تثبیت نمود.شهر نشویل٬تنسی٬در واقع مرکز فرهنگی و پایتخت موسیقی کانتری به حساب می آید و هر ساله فستیوال موسیقی کانتری در آنجا برگزار می شود. با توجه به اینکه  تالار مفاخر موسیقی کانتری (Country music hall of and museum)که به مانند یک موزه و جهت بزرگداشت تاریخ و فرهنگ کانتری بنا شده نیز در آنجا واقع می باشد.

 نمایی از تالار مفاخر موسیقی کانتری در نشویل

موسیقی کانتری موسیقی ای بود که جهت سپید پوستان روستایی نشین تهیه شد و از علایق کاوبوی های آمریکایی(Cowboy) به حساب می آمد.شاید بتوان گفت این مخاطب قرار دادن سپید پوستان به آن رنگ و لعاب نژادپرستانه ای داد.به گونه ای که در حال حاضر نیز شرکت های ضبط در نشویل به خاطر ترس از عدم فروش آثار و مشکلات نژادپرستانه به موسیقی دانهای سیاهپوست کانتری توجه خاصی نمی کنند.گویی سیاه پوستان کانتری گوش نمی دهند!!!...شاید از همین روست که موفقیت چارلی پراید به عنوان یک خواننده سیاهپوست موسیقی کانتری، خیلی عجیب به نظر می رسد.

در نیمهء اول قرن بیستم شاهد تاکید بسیاری از منتقدان نژادپرست بر اهمیت موسیقی کانتری در شکل گیری موسیقی راک اند رول بودیم. در صورتی که امروزه بسیاری از منتقدان و موسیقیدانها بر این باورند که در بیان اهمیت موسیقی کانتری ٬اغراق صورت گرفته و بنیاد اصلی موسیقی راک اند رول ٬بر موسیقی بلوز که منحصر به طبقهء کارگری سیاه پوستان بود بنا شده.

بوی باران، بوی سبزه، بوی خاک

شاخه های شسته، باران خورده، پاک

آسمان آبی و ابر سپيد

برگهای سبز بيد

عطر نرگس، رقص باد

نغمه و بانگ پرستوهای شاد

خلوت گرم کبوترهای مست

نرم نرمک ميرسد اينک بهار

خوش بحال روزگار …

خوش بحال چشمه ها و دشتها

خوش بحال دانه ها و سبزه ها

خوش بحال غنچه های نيمه باز

خوش بحال دختر ميخک که ميخندد به ناز

خوش بحال جان لبريز از شراب

خوش بحال آفتاب …

ای دل من، گرچه در اين روزگار

جامهء رنگين نمی‌پوشی به كام

بادهء رنگين نمی‌نوشی ز جام

نقل و سبزه در ميان سفره نيست

جامت از آن می كه می‌بايد تهی است

ای دريغ از «تو» اگر چون گل نرقصی با نسيم

ای دريغ از «من» اگر مستم نسازد آفتاب

ای دريغ از «ما» اگر کامی نگيريم از بهار …

گر نکوبی شيشهء غم را به سنگ

هفت رنگش ميشود هفتاد رنگ

"فریدون مشیری" 

اجرای گروه باله در تالار رودکی به سال ۱۳۴۷

در این گروه از گامها بر خلاف گامهای کروماتیک (که فاصلهء میان درجات آن برابر بود) فاصلهء میان درجات گام برابر و یکسان نمی باشد.پر واضح است که این یکدست نبودن فواصل میان درجات گام بیانگر الگوی ساختاری خاص هر گام البته با ذکر استثناء به جز گامهای کروماتیک خواهد بود.گامهای دیاتونیک را می توان به دو بخش اصلی تقسیم نمود: 

گامهای دیاتونیک بزرگ (ماژور) و گامهای دیاتونیک کوچک (مینور).که البته در این نوشتار به شکلی اختصارگونه تنها به شرح حال گامهای دیاتونیک بزرگ (ماژور) می پردازیم.

گامهای دیاتونیک بزرگ (ماژور):

یک گام دیاتونیک بزرگ (ماژور) می تواند به حالت ساده و طبیعی خویش ظاهر شود و یا در شکل هارمونیک نفش خویش را ایفا کند و یا اینکه اصلا در قالب ملودیک پذیرای تلاطم های روحی آهنگسازی باشد که به الگوی ساختاری آن به دیدهء احترام نگریسته و فراموشی آن را جایز ندانسته.پس در اینجا به طور قاطع گامهای دیاتونیک بزرگ (ماژور) را به ۳ بخش فرعی تقسیم نموده و در عین حال با فراموش نکردن این نکته که هر بخش دارای الگوی ساختاری خاص و منحصر به فرد خویش می باشد.

• گام بزرگ (ماژور) طبیعی:

هنگامی که بر روی پیانو از نت دو آغاز به نواختن تمامی کلاویه های سپید می کنیم تا به نت دو در اکتاوی بالاتر برسیم محصول شنیداری مان چیزی نیست جز یک گام بزرگ (ماژور) طبیعی.گامی که دارای هشت نت (با احتساب نت همنام آخر) و با الگوی ساختاری زیر می باشد.

                             I            II            III          IV          V          VI        VII         VIII                

                                   نیم پرده + پرده + پرده   +  پرده + نیم پرده + پرده + پرده

با کمی دقت می بینیم که این الگوی ساختاری خود نیز تشکیل شده از دو تکهء همانند و یکسان که در علم موسیقی به هر یک از آنها یک دانگ و یا یک تتراکورد می گویند.این دو تتراکورد با فاصله ای یک پرده ای نسبت به هم در محدودهء اکتاو تشکیل دهندهء گام بزرگ طبیعی می باشند.

                                       نیم پرده  پرده  پرده      پرده      نیم پرده  پرده  پرده

لازم به توضیحی کوتاه می دانم که هر الگوی ساختاری که به ایجاد گام بیانجامد علاوه بر نظم دهی و پراکندگی فواصل مختلف میان درجات گام که به ایجاد هویت آن گام مورد نظر می انجامد نظم و ترتیب دیگری را نیز با خود به همراه می آورد و آن تاثیر بر روند حرکت ملودیک میان درجات گام می باشد.  به طور کلی در هر گامی درجات گام را می توان به دو دستهء پایدار و نا پایدار تقسیم بندی  نمود.و به بیانی ساده درجات ناپایدار درجاتی هستند که در روند حرکت ملودیک خویش گرایش و تمایل به حل شدن در درجات پایدار را احساس می کنند.

در  گام بزرگ طبیعی درجات اول سوم و پنجم را درجات پایدار و درجات دوم چهارم ششم و هفتم را درجات ناپایدار می انگاریم.هر درجهء پایدار در آغوش دو درجهء نا پایدار که به فاصلهء دوم از آن قرار گرفته اند واقع شده ٬ دو درجه ای که هر دو گرایش به حل شدن در آن را در خویش احساس می کنند. 

مهمترین درجات گام پس از درجهء اول درجات پنجم و چهارم می باشند که دارای گرایشی به شکل زیر نسبت به درجهء اول می باشند.

• گام بزرگ (ماژور) هارمونیک:

هر گاه درجهء ششم گام بزرگ طبیعی را نیم پرده پایین بیاوریم در حقیقت قدم به محدودهء گام بزرگ هارمونیک نهاده ایم.و از آنجایی که جهت ایجاد گام بزرگ (ماژور) هارمونیک درجهء ششم را نیم پرده پایین می آوردیم دیگر به طور طبیعی شاهد حضور دو دانگ مساوی نیز نخواهیم بود.گام بزرگ (ماژور) هارمونیک دارای الگوی ساختاری ای به شکل زیر

                              I            II            III           IV        V        VI               VII        VIII 

                               نیم پرده+یک و نیم پرده+نیم پرده+پرده+نیم پرده + پرده+   پرده

و رابطهء میان درجات آن در روند حرکت ملودیک نیز به شکل زیر می باشد:

در هنگام نگارش نت اثری که در گام بزرگ هارمونیک است باید به این نکته توجه نمود که نگارش علامت پایین آورندهء درجهء ششم را تنها قبل از نت یاد شده می نگارند و نه در قسمت سر کلیدها.

• گام بزرگ (ماژور) ملودیک:

هر چند که در موسیقی های امروزی بسیار به ندرت این گام را می شنویم ولی به طور حتم این دلیلی بر کتمان و انکار موجودیت و تواناییهای این گام نخواهد بود.و مسلما این گام توانایی های لازم را داراست تا در هنگام نیاز پاسخی مناسب به تراوشات روحی آهنگساز بدهد.

جهت رسیدن به الگوی ساختاری این گام تنها کافی است درجات ششم و هفتم گام بزرگ طبیعی را نیم پرده پایین بیاوریم تا به الگوی ساختاری آن به شکل زیر برسیم

                              I          II          III         IV         V         VI         VII         VIII 

                                  پرده +   پرده + نیم پرده + پرده + نیم پرده + پرده + پرده

رابطهء میان درجات گام بزرگ ملودیک در روند حرکت ملودیک را به شکل زیر می توان نمایش داد: 

در روند نگارش هر اثری در این گام نیز همانند گام بزرگ هارمونیک باید تنها از نگارش علایم پایین رونده قبل از نتهای یاد شده استفاده نمود.

                                                                                                                            ادامه دارد...

آری عجیب و باورنکردنی است. اما در فلات تبت (Tibet) نوعی ساز ضربی بنام Damaru وجود دارد که در ساخت آن از جمجمه انسان استفاده می شود. این ساز از دو کاسه سر انسان تشکیل می شود و جالبتر از همه آنکه بنابر متون مذهبی مردم این منطقه، ترجیح بر آن است تا در ساخت این ساز از جمجمه سر یک پسر 16 ساله و یک دختر 12 ساله استفاده شود.

پوست کشیده شده روی جمجمه ها، پوست میمون می باشد و دو کاسه سر از قسمت بالا به یکدیگر متصل می شوند. برای چسباندن قسمت های مختلف ساز نیز از شیره درختان و خون انسان استفاده می شود. هر تکه از پوست بدن میمون توسط شانزده سوراخ بوسیله موی انسان روی جمجمه ها محکم می شود و تعدادی گلوله که از استخوانهای پرنده های آبی تهیه شده است توسط ریسمانهایی به وسط ساز متصل می شود. 

بدیهی است امروزه کمتر چنین سازی از کاسه سر انسان ساخته می شود و انواع چوبی آن جایگزین مدلهای قدیمی شده است. انواع چوبی ای که روی هرکدام از کاسه ها یک سری نقاشی های مذهبی نیز کشیده شده است. دامارو معمولا" در مراسم مذهبی مردم تبت در معابد مورد استفاده قرار میگیرد.

          دامارو از جنس کاسه سر انسان                                                             داماروی ساخته شده از چوب

همانطور که گفتیم دامارو دارای دو وجه می باشد وجهی که از جمجمه مذکر تهیه شده و دیگری که از جمجمه یک فرد مونث ساخته شده است. طبق عقاید هندوها، دامارو همواره باید بگونه ای در دست نوازنده باشد که قسمت مذکر آن سمت راست و قسمت مونث در سمت چپ قرار گیرد این قانون از این ریشه می باشد که در سنت هندیان رعایت نسبتهای پدر- مادر ، راست – چپ و مذکر – مونث همواره مورد تاکید می باشد. به همین دلیل در فرهنگ هند این ساز تا حدی وحشت برانگیز هم می باشد چرا که به اعتقاد آنها اشتباه دست گرفتن ساز بسیار بد یمن می باشد.

اما چرا در ساخت این ساز از این مصالح استفاده می شود؟ استفاده از مصالح مختلف از بدن انسان، حیوانات و گیاهان ریشه های مذهبی دارد، هدف آن است که وابستگی و هم بستگی این گونه های مختلف جاندار در زمین، هوا و دریا را به هم نشان دهد. از طرف دیگر انسان با استفاده از این مصالح در ساز و نواختن آن قدرت کنترل خود بر دنیا را به اثبات می رساند.

همچنین در اعتقادات مردم هند دامارو اغلب توسط شیوا نواخته می شود. شکلی که در ابتدای مطلب آورده شده است، شیوا را در حال نواختن دامارو به هنگام آفرینش نمایش میدهد. شیوا یا همان ماهشور(Maheshvar) یکی از خدایان بزرگ می باشد که خدای رقص بوده و معروف است که صدای تنفس او همانند یک موسیقی بسیار ملایم می باشد.

طبق عقاید هندو ها نیمی از بدن شیوا مرد و نیم دیگر آن زن می باشد. آنها اعتقادی به تفاوت مرد و زن ندارند و برای همین خدایان خود را اینگونه انتخاب می کنند. در واقع به همین علت هم هست که به هنگام نواختن ساز دامارو باید آنرا در جهت درست مذکر و مونث نگه داشت.

(منبع: گفتگوی هارمونیک)

حاشیه ای بی متن

متنی میان تهی

که با زورقی ضخیم پوشیده شده است

و می توان دید آنچه را که نیست

و می توان برنده پوچی بود

من از حاشیه می آیم

و ترس از تهی شدن

مرا در انتهای حاشیه رنگین

به رکود کشانده است

و می توان گندید

در کنار حاشیه

چون آب در مرداب

و شما هم در انتهای حاشیه رنگین

به رکود نشسته اید

آی رکود زدگان !

می توان پارو زد

مرداب حاشیه ها را

اینک از حاشیه بگریزید

در ماورای پوچ

معبد وهمی را باید ویران کرد

"راهی"

به نظرم غرور آفرین آمد.حیفم آمد سکوت اختیار کرده و بهانهء نوشتن مقاله ای نو را نادیده بگیرم.آنجایی که خانم یانچین ژاهو قبل از اجرای برنامهء سنتور نوازی خویش در جشنوارهء جهانی سنتور در ایران چنین آغاز به سخن کرد:« یانچین به زبان چيني به معنی سنتور است و همانطوري كه مي بينيد نام من هم يانچين است . من تاريخ سه هزارساله سنتور را به كشوری آورده ام كه خود منشأ سنتور است .»

 آری چنبن است .ایران زادگاه سنتور و نه تنها زادگاه سنتور بلکه زادگاه فرهنگ و هنری است غنی که در مرزهایش نگنجید و سنتور گواهی است بر این ادعا.

امروزه در اکثر کشورهای جهان از جمله مجارستان چک اسلواکی اکراین انگلیس لهستان رومانی سوییس و یونان ...^*۱ می توان صدای آسمانی سنتور را شنید."صدایی كه صدای ستارگان آسمان ايران زمین  است همچنانكه صدای همه سنتورها در دنيا."

در مورد پيدايش واژه سنتور دو نظريه وجود دارد:
۱-تبديل واژه سانتير به سنتير و سنتير به سنتور( سانتير به معني خواندن در مورد خداوند است )
۲-آمدن کلمهء سنتور از كلمهء سنت( يعني ۱۰۰ سيم دارد)

شاید جای خالی این مقاله را از چندی پیش احساس کرده بودم.مقاله ای که رنگارنگی گامهای مختلف را تا حد امکان در یک زمان در پیش چشم بگذارد و وسعت انتخابی وسیعتری برای آهنگسازفراهم آورد.به واقع چنین است آهنگسازی که میخواهد راوی صدای زمان خویش باشد نمی تواند خود را در حصار دو سه چند گام ماژور و مینور ببیند.از این رو دست به جستجویی میزند تا تخیلات خویش را در جامه ای موزون و همگام با زمان خویش و در عین حال متفاوت از تکرارهای روزمره بیان کند.پر واضح است شناخت دقیقتر او از گامها به او در این راه یاری بسیار خواهد بخشید.

گام:

عبارت است از تعدادی اصوات پی در پی که با فاصله های معین و حساب شده به دنبال هم قرار می گیرند و آخرین نت آن تکرار نت اولیه در یک اکتاو بالاتر می باشد.بنابراین در هر گام آنچه حائز اهمیت است تعداد اصوات پیاپی و نیز فاصله میان آنهاست.این عوامل است که نوع گام را تعیین می کند.

گام کروماتیک:

به گامی که به صورت منظم دوازده نیم پرده را طی کند و به نت اولیه در یک اکتاو بالاتر برسد گام کروماتیک گویند.فاصله بین درجات این گام همواره نیم پرده است.این گام می تواند به صورت بالارونده باشد و یا به صورت پایین رونده.

در نوشتن یک گام کرومانیک هر گاه گام بالارونده باشد نشانه های بالارونده یعنی دیزها (معمولا به جز لا دیز که بجای آن سی بمل می آید) و هر گاه این گام به صورت پایین رونده باشد نشانه های پایین رونده یعنی بمل ها (غالبا به جز سل بمل که گاه بجای آن فا دیز می آید) به کار می روند.هرچند این قضیه تفاوتی چندان در روند عملی موسیقی ایجاد نمی کند.

از آنجایی که در محتوای یک گام کروماتیک تمامی نتهای موجود در محدوده اکتاو گنجانده شده به این نتیجه می رسیم که گام کروماتیک خواه از هر نت دلخواه شروع شده شخصیتی مستقل را در فبال گام کروماتیک دیگری برای خویش ایجاد نمی تواند بکند .به بیانی ساده تر در واقع در هر گام کروماتیک با آغازی معین نتهایی استفاده می شود که این نتها نقطه اشتراک تمامی گامهای کروماتیکند.بنابراین می توان ادعا کرد در گامهای کروماتیک حالت مرکزیت نت آغازین گام از بین می رود بر خلاف گامهای دیاتونیک.

اما خارج از این ناپایداری از پنجره دیگری هم می توان به گامهای کروماتیک نگریست.در واقع در یک گام کروماتیک گامهای ماژور و مینور را هم می توان یافت.یه عیارتی دیگر تمامی نتهای موجود در گامهای ماژور و مینور در محتوای گام کروماتیک وجود دارند.پس می نوانیم تقسیم بندی ای از گامهای کروماتیک به شکل زیر ارائه دهیم.

• گام کروماتیک ماژور :

در گام کروماتیک ماژور در حرکت بالارونده تمامی نتها با علائم بالارونده نشان داده می شوند.به جز درجه ششم گام ماژور که بجای دیز شدن آن شاهد بمل شدن درجه هفتم هستیم.اما در حرکت پایین رونده همه نتها با علائم پایین رونده نشان داده می شوند به استثنای درجه پنجم گام ماژور که بجای بمل شدنش شاهد دیز شدن درجه چهارم هستیم.

• گام کروماتیک مینور :

حرکت بالارونده خویش را با فاصله دیاتونیک آغاز می کند بر خلاف گام کروماتیک ماژور که حرکت بالارونده اش با فاصله کروماتیک آغاز می شد.و اما در حرکت پایین رونده اش درست مشابه حرکت پایین رونده در گام کروماتیک ماژور نگاشته می شود.

لازم به یادآوری می دانم که تا به اینجا ما به این گامها تنها از دریچه تئوریک نگریستیم و از این دریچه آنها را تقسیم بندی نموده و به دو نوع مختلف نگاشتیم ولی در عمل اگر هر دو گام را یکبار بنوازیم به این حقیقت پی خواهیم یرد که هر دوی آنها عملا یکسان به گوش می رسند و دارای نتهای همانندی هستند.

پس نمی توان منکر این حقیقت شد که این جادوی آهنگساز است که با درک پیچیدگیهای تئوریک نگاه خاص خود به ظرافتهای موسیقی ایجاد ملودی روان با حس و حال گام مورد نظر و ایجاد آکوردهای زیر صدای بجا است که می نواند ماژور یا مینور بودن گام کروماتیک را رقم بزند.

ادامه دارد...