نی انبان های نواحی کوهستانی اسکاتلند:

با انتقال A به C داریم : (الگوی شماره 1)

چاره‌ای نداشتیم. همۀ ایرانی‌ها دور هم جمع شدیم و گفتیم ما که سرود ملی نداریم، و اگر هم داریم، ما به‌یاد نداریم. پس چه باید کرد؟ وقت هم نیست که از نیشابور و از پدرمان بپرسیم. به راستی عزا گرفته بودیم که مشکل را چگونه حل کنیم .. یکی از دوستان گفت: اینها که فارسی نمی‌دانند. چطور است شعر و آهنگی را سر هم بکنیم و بخوانیم و بگوئیم همین سرود ملی ما است .. کسی نیست که سرود ملی ما را بداند و اعتراض کند..

در ادامه سپس مقایسه ای کرده که ساختار داخلی این ساز شبیه پیانو هست، شامل جعبه صدا و خرکهایی که سیم ها را نگاه میدارند و تنها تفاوت عمده چکش ها هستند که بجای کلاویه توسط دست به سیم ها ضربه وارد میکنند.

          دانی که چنگ و عود چه تقریر می کنند                                         پنهان خورید باده که تعزیر می کنند

          ناموس عشق و رونق عشاق می برند                                          عیب جوان و سرزنش پیر می کنند

          جز قلب تیره هیچ نشد حاصل و هنوز                                         باطل در این خیال که اکسیر می کنند

          گویند رمز عشق مگویید و مشنوید                                           مشکل حکایتیست که تقریر می کنند

          ما از برون در شده مغرور صد فریب                                               تا خود درون پرده چه تدبیر می کنند

           تشویش وقت پیر مغان می دهند باز                                         این سالکان نگر که چه با پیر می کنند

          صد ملک دل به نیم نظر می توان خرید                                        خوبان در این معامله تقصیر می کنند

          قومی به جد و جهد نهادند وصل دوست                                         قومی دگر حواله به تقدیر می کنند

          فی الجمله اعتماد مکن بر ثبات دهر                                          کاین کارخانه ایست که تفییر می کنند

          می خور که شیخ و حافظ و مفتی و محتسب                              چون نیک بنگری همه تزویر می کنند

          "حافظ"

یکی از این نمونه ها نخستین سندی است که بشر از موسیقی به شکل هنر سازمان یافته دارد، این تصویر یک گروه نوازنده را نشان میدهد که در واقع پیش رو ارکسترهای امروزی را مجسم میکنند.

بر روی این تصویر چنگ بزرگی دیده میشود که پشت سر آن نیمرخ نوازندهای زانو زده است. افزون بر چنگ نواز، نفر دومی دیده میشود که با دستهای باز جلوی چیزی نیم دایره نشسته و طبل مینوازد.
نوازندهء سوم دو چیز شاخ مانند به دست گرفته است. ما در آغاز می پنداشتیم قاشقک باشد. ولی روی تکهء دیگر به وضوح دیدیم که انتهای یکی از این شاخها به دهان نوازنده میرسد. بیگمان نوازنده، یک آلت موسیقی بادی، که شاید بوق بوده، مینوازد. یکی دیگر هم به دست دارد. نفر چهارمی که دستش را به گونه ها برده، درست همان حالت آوازخوان را دارد که بعدها در هنر مصری یافته شد و هنوز هم در خاورمیانه این حالت را میتوان دید.
بنابراین در این تصویر با "ارکستری" روبرو هستیم که دارای سازهای زهی و ضربی و بادی است و خواننده ای با آواز آنان را همراهی میکند. تازه ارکستر گوشه ای از صحنه است. نوازندگان جز طبل زن، به سمت راست برگشته اند. برابر آنها مردی روی بالشی نشسته و میزی در جلوی خود دارد که روی آن خوراکیها و افشره هایی چیده اند و خدمتکاری مشغول پذیرایی است.
صحنه نمایشگر ضیافتی است همراه با موسیقی و احتمالا این ضیافت به آیینهای دینی نیز بستگی داشته است.^*۱

باید چند نکته را نیز به این نوشتار افزود :
نخست اینکه، در سمت چپ لوحه نشانی از بریدگی میبینیم، پس احتمالا سازهایی در طرفی که شکسته و اکنون وجود ندارد نیز وجود داشته است.
دو دیگر اینکه، این مراسم دینی نیست و بزرگی یا امیری را نشان میدهد که در حال رامش است.
سه دیگر آنکه، آنچه روبروی این مرد است"خوان"^*۲ است که ایرانیان روی آن غذا و شراب میخورده اند و نوشیدن نیز پس از صرف غذا بوده :

چونان خورده شد، خوان بیاراستند      می رود و رامشگران خواستند
فردوسی

و این بیتی است که بارها در شاهنامه آمده است و اینک تصویر آن از پشت پرده های پنج هزار سالهء روزگار بیرون می آید !
این تصویر یک راز بزرگ دیگر را نیز روشن می سازد و آن اینست که "چنگ"، سازی ایرانی است و چون در آن هنگام چنگ هفت وتری در ایران بوده پس نتهای موسیقی به ترتیبی که امروزه در جهان شناخته شده است در ایران حداقل پنج هزار سال مرتب شده بوده است !